Ładowanie...

Nieważność czynności prawnej

7 lutego 2023

Życie codziennie pisze inny scenariusz. Zawarłeś umowę z przedsiębiorcą. Zapłaciłeś dużą zaliczkę za remont. W umowie była klauzula, która wyłącza odpowiedzialność fachowca za jego usługę powyżej kwoty 10 000 zł. Podpisałeś, bo przecież mimo wszystko to duże zabezpieczenie. Co mogłoby pójść nie tak? Niedbale wykonana instalacja elektryczna powoduje pożar w domu, gdy jesteś w pracy. Przyjeżdża straż pożarna, jednak za późno. Twój dom spłonął doszczętnie i nadaje się tylko do generalnego remontu. Wykonawca daje ci 10 000 zł, bo tyle było w umowie. Co masz dalej zrobić? Znalazłeś się w sytuacji bez wyjścia, podpisujesz umowę pożyczki, by wyjść na prostą i zrobić remont kapitalny. Okazuje się, że procent pożyczki jest tak wysoki, że spłata jest poza twoim zasięgiem. Tracisz wszystko, mimo iż spłaciłeś już kilka razy więcej niż otrzymałeś. Popadasz w długi. Minęło kilka lat i tym razem to ty jesteś wierzycielem, otrzymujesz tytuł wykonawczy. W końcu możesz iść do komornika. Po trzech miesiącach przychodzi do ciebie rachunek od komornika za bezskuteczną egzekucję. Wpadasz w szał. Okazuje się, że dłużnik nie jest w stanie spłacić ci ani złotówki, bo płaci miesięcznie kilkanaście tysięcy alimentów swojej żonie.

 

 

Opisane powyżej sytuacje nie są wymyślone. Opisują klasyczny przypadek nieważności umów. Fachowiec, który remontował ci dom zawarł z tobą umowę zawierającą klauzule niedozwolone (abuzywne). Niedozwolone są zapisy w umowach ograniczające odpowiedzialność względem konsumentów. Maksymalne odszkodowanie nie może być ograniczone względem konsumenta. Pożyczkodawca to typowy lichwiarz a nie dość, że lichwa jest niedozwolona, to jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Zapisy umowy pożyczki dotyczące odsetek maksymalnych łamią zasady ekwiwalentności, służą ominięciu prawa i zasad współżycia społecznego i są nieważne od samego zawarcia umowy. A sprawa z komornikiem? Osoba winna ci pieniądze doskonale zdaje sobie sprawę z tego, że alimenty mają pierwszeństwo w egzekucji. Mieszka nadal z żoną i czuje się świetnie. Co więcej śmieje ci się w twarz bo wie, że nic jej nie zrobisz. Zdajesz sobie sprawę, że alimenty są czynnością pozorną, która jest nieważna? Czy teraz widzisz ile straciłeś?

Przepisy Kodeksu cywilnego regulują kwestie nieważności czynności prawnej. Co w konsekwencji prowadzi do daleko idących skutków, w postaci nieważności poszczególnych zapisów w umowach czy nawet nieważności całych umów, a także jednostronnych czynności prawnych. Kodeks cywilny już na samym początku stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony (art. 5). Zasady współżycia społecznego są dużym katalogiem otwartym zachowań, które nie korzystają z pomocy prawnej. Ustawa wskazuje tak zwane nadużycie prawa podmiotowego, które obwarowane jest sankcją nieważności. Na gruncie Kodeksu cywilnego można tu wyróżnić tutaj m.in. bezprawne zagrożenie lub naruszenie dóbr osobistych z art. 24, dokonanie czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub w celu ominięcia prawa, a także sprzecznej z zasadami współżycia społecznego z art. 58, wspomniane już powyżej klauzule abuzywne, czyli tak zwane niedozwolone zapisy umowne z art. 3851-3853, wszelkiego rodzaju wyzysk opisany w art. 388, bezpodstawne wzbogacenie z art. 405, niegodziwość świadczenia z art. 412, wyrządzenie szkody opisane w art. 415 in., 471 i n., rażąca niewdzięczność obdarowanego z art. 898 czy niegodność dziedziczenia z art. 928. Jeżeli któraś czynność prawna czy zachowanie się osoby wyczerpuje znamiona jednego z powyższych artykułów, niesie ze sobą negatywne konsekwencje prawne i może stanowić podstawę ochrony dla osób dotkniętych działaniem wspomnianej osoby. 

 

 

Należy wskazać normy bezwzględnie wiążące, które określają zdolność danych osób do czynności prawnej. Niespełnienie tych warunków skutkuje tym, że nie jest możliwe mówienie o jakiejkolwiek w ogóle czynności prawnej. Przede wszystkim, bo w tym artykule chcemy podkreślić, że będziemy odnosić się głównie do czynności prawnych, a takimi niewątpliwie jest zawieranie umów, należy mówić, że osoba która dokonuje wspomnianych czynności musi posiadać do nich pełną zdolność. W świetle ustawy co do zasady posiadają ją osoby pełnoletnie (nie chodzi tu o drobne umowy dnia codziennego jak np. kupienie biletu autobusowego przez trzynastolatka czy osoby ubezwłasnowolnionej częściowo). Drugim warunkiem jest też, aby te osoby nie były ubezwłasnowolnione całkowicie. 

Nieważność umowy usankcjonowana jest w art. 58. Stanowi on, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca ją omijać jest nieważna. Nieważnymi są również umowy sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Do tego artykułu bezpośrednio odnoszą się wszelkie sytuacje opisywane powyżej. Każdy z opisanych przypadków był sprzeczny z ustawą.

W jaki sposób dowieść nieważności? Istnieje kilka rozwiązań. Po pierwsze należy w razie wątpliwości skontaktować się z prawnikiem, który przeanalizuje umowę pod kątem klauzuli abuzywnych. Istnieją jednak sytuacje, w których wiedza prawnicza jest niewystarczająca. Koniecznym jest zebranie dowodów i szczegółowe analizy. Dobry wyjściem jest skorzystanie z usług prywatnego detektywa, który pomoże nam ustalić, czy dana osoba nie ukrywa celowo majątku. Warto również czasem przeprowadzić wywiad gospodarczy celem sprawdzenia, czy kontrahent jest godnym zaufania. Czasem niezbędna jest również pomoc grafologa, który jest w stanie sprawdzić, czy nie doszło do fałszerstwa np. testamentu. Innym razem konieczny jest rzeczoznawca i inny specjalista, który pomoże ci w ustaleniu odpowiedniego odszkodowania. W każdej chwili możesz do nas zadzwonić by uzyskać pomoc jednego z wymienionych specjalistów. Twoja sprawa jest dla nas ważna, a sprawiedliwość naczelną zasadą.